Beton büyüdü, ev sahipliği küçüldü

Türkiye’nin büyümesine inşaat sektörü önemli katkı sağlarken konut satışlarında rekorlar gelirken ev sahipliği oranında beklenen ilerleme sağlanamadı. AKP’nin iktidara geldiği 2002’de ev sahipliği oranı yüzde 73.1’di. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre bu oran 2024’te 56.1’e geriledi, 2025’te ise 57.1’de kaldı.

Büyümeye inşaattan gelen katkıda son yıllarda Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın (TOKİ) projelerinin itici gücü ve kentsel dönüşüm çalışmaları etkili oldu. Ancak dar gelirliyi ev sahibi yapmak, sosyal amaçlı konut üretmek üzere kurulan TOKİ’nin bazı projelerinde ev fiyatlarının lüks rezidanslarla yarışması, asgari ücretlinin, dar gelirlinin konut sahipliğinde devre dışı bırakılması da sürekli tartışma konusu oldu.

7.3 MİLYON HANE

Prof. Dr. Gültekin Çetiner de ev sahipliği oranındaki gerilemeye dikkat çekti. “20 yıldan fazladır betonla yatıp, inşaatla kalkıyoruz. Her yere konut, siteler, rezidanslar, TOKİ’ler yaptık” ifadelerini kullanan Çetiner, “2002’de ev sahipliği oranı yüzde 73.1, kiracı oranı ise yüzde 18.7. 2025’te ise ev sahipliği oranı yüzde 57.1, kiracı oranı yüzde 27. Türkiye’de yaklaşık 27 milyon hane var. Kiracı oranını hane sayısına kabaca uygularsanız, yaklaşık 7.3 milyon hanelik devasa bir büyüklükten söz ediyoruz” dedi. “Bir sistemi ürettiği beton miktarıyla değil, insanların barınma ihtiyacını ne ölçüde çözdüğüyle değerlendirmek gerek” ifadelerini kullanan Prof. Dr. Çetiner, “20 yıllık büyük inşaat hamlesinin sonunda ev sahipliği yüzde 57’lere gerilemişse ortada ciddi bir problemi yok mu” diye sordu.

İstanbul’da ortalama kira 44 bin 332 lira

Türkiye’de kiracıların oranı artarken kiralar da yükseldi. Merkez Bankası’nın verilerine göre ülke genelinde 100 metrekarelik bir evin ortalama kirası 25 bin 863 lira oldu. İstanbul ise 44 bin 332 liralık kira ortalaması ile zirveyi kimseye bırakmadı. Öte yandan yüksek enflasyonun etkisi ile dar gelirlinin masrafları da giderek katlanıyor. TÜİK verilerine göre 2005’te harcamalarda konut grubunun payı yoksullarda ortalama yüzde 25’ti. 2025’te ise yoksulların tüketim amaçlı harcamalarında konutun payı yüzde 38.7’ye çıktı.