Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 29 Eylül’de Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılması Uluslararası Günü dolayısıyla yüksek düzeyli bir toplantı düzenledi. Toplantının gündeminde, dünyadaki nükleer silahların azaltılması hedefinin yanı sıra ABD ile Rusya arasındaki nükleer silah kontrolünün geleceği de yer aldı. BM Genel Sekreteri António Guterres, mevcut dönemi Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana yaşanan “en tehlikeli nükleer dönem” olarak nitelendirdi. Guterres, nükleer cephaneliklerin genişlediğine, nükleer söylemin sertleştiğine ve onlarca yıl boyunca oluşturulan silah kontrol mekanizmalarının zayıfladığına dikkat çekti.
NEW START ŞUBATTA SONA ERDİ
ABD ve Rusya arasındaki stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasına ilişkin son büyük anlaşma olan New START, 5 Şubat 2026’da sona erdi. 2010’da imzalanan anlaşma, iki ülkenin konuşlandırılmış stratejik nükleer savaş başlıklarını 1.550 ile sınırlarken konuşlandırılmış kıtalararası balistik füzeler, denizaltılardan fırlatılan balistik füzeler ve nükleer silah taşıyabilen ağır bombardıman uçaklarının toplamını ise 700 ile sınırlıyordu. Anlaşmada ayrıca toplam 800 fırlatıcı ve ağır bombardıman uçağını kapsayan ayrı bir sınır bulunuyordu. New START’ın sona ermesiyle bu sayısal sınırların yerine yeni ve bağlayıcı bir ABD-Rusya anlaşması konulmadı. Böylece 1972’de başlayan stratejik nükleer silahların iki ülke arasında karşılıklı olarak sınırlandırılması sürecinden bu yana ilk kez, ABD ve Rusya’nın bu alandaki cephanelikleri üzerinde yürürlükte olan böyle bir üst sınır bulunmuyor.
12 BİNDEN FAZLA NÜKLEER SAVAŞ BAŞLIĞI
Nükleer silahların sınırlandırılması tartışması yalnızca ABD ve Rusya’yla sınırlı değil. BM’nin 2026 değerlendirmesine göre dünyada 12 binden fazla nükleer savaş başlığı bulunuyor. Bunların yaklaşık 2 bin 100 ila 2 bin 200’ü yüksek operasyonel alarm durumunda tutuluyor. BM Genel Kurulu’nda yapılan değerlendirmede ayrıca Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana ilk kez küresel nükleer cephaneliğin yeniden büyümesinin beklendiği belirtildi. Yeni ve modernize edilmiş savaş başlıklarının, kullanımdan çıkarılanlardan daha hızlı biçimde cephaneliklere eklendiği ifade edildi. ABD ve Rusya, dünya üzerindeki nükleer silahların büyük bölümüne sahip. Ancak Çin, Fransa, İngiltere, Hindistan, Pakistan, İsrail ve Kuzey Kore de nükleer silahlara sahip ülkeler arasında bulunuyor.
SADECE SİLAHLAR DEĞİL, DENETİM DE ZAYIFLADI
New START’ın sona ermesi yalnızca iki ülkenin sahip olduğu savaş başlıklarının sayısıyla ilgili değil. Anlaşma aynı zamanda karşılıklı veri paylaşımı ve denetim mekanizmalarıyla iki tarafın stratejik nükleer güçleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmasını sağlıyordu. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın anlaşmaya ilişkin belgelerinde, sistemin veri değişimleri, bildirimler ve yerinde denetimler gibi mekanizmalar içerdiği belirtiliyor. Bu mekanizmaların zayıflaması, iki ülkenin nükleer kapasitesi hakkında belirsizliği artıran unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.
YENİ TEKNOLOJİLER DE DENKLEME GİRDİ
BM’nin bu yılki değerlendirmesinde nükleer silahlarla birlikte yeni teknolojilere de dikkat çekildi. Yapay zekâ, siber kabiliyetler ve gelişmiş füze sistemlerinin nükleer komuta, kontrol ve karar süreçlerinde yeni belirsizlikler yaratabileceği belirtildi. BM Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman, bu teknolojilerin nükleer krizlerde yanlış hesaplama riskini artırabileceği uyarısında bulundu. Guterres de nükleer silahların yanı sıra yükselen askeri rekabet ve cephaneliklerin modernizasyonunun, nükleer felaket riskine karşı onlarca yılda oluşturulan güvenlik mekanizmalarını zayıflattığını söyledi.
1972’DE BAŞLAYAN SÜREÇ
ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki stratejik silahların sınırlandırılmasına yönelik ilk büyük anlaşmalar Soğuk Savaş döneminde başladı. 1972’de imzalanan SALT I, iki süper gücün stratejik silahlarını sınırlandırmaya yönelik ilk önemli adımlardan biri oldu. Sonraki yıllarda START ve New START gibi anlaşmalarla nükleer cephaneliklerin büyüklüğüne ilişkin çeşitli sınırlar getirildi.
Yorumlar kapalı.